Dyplom elektroniczny stanie się docelowo podstawową formą dokumentu, a jego ważność będzie opierać się na rejestracji w repozytorium, podpisach kwalifikowanych, pieczęci repozytorium oraz statusie dokumentu w systemie.
Najważniejsze zmiany w pigułce
Od 30 czerwca 2026 rozpoczyna się okres przejściowy, w którym podmioty będą mogły, ale nie będą musiały, wydawać dyplomów elektronicznych. W tym czasie nadal podstawowym dokumentem pozostanie dyplom papierowy. Okres ten ma umożliwić uczelniom i instytucjom przygotowanie własnych procesów, przeszkolenie pracowników oraz ewentualną integrację systemów z Repozytorium Dyplomów Elektronicznych.
Od 1 stycznia 2027 nastąpi zasadnicza zmiana: dyplom elektroniczny będzie dokumentem podstawowym, a dyplom papierowy będzie wydawany wyłącznie na wniosek absolwenta. Najpierw trzeba będzie wydać dyplom elektroniczny, a dopiero potem – jeśli absolwent o to poprosi – wersję papierową.
Dyplom elektroniczny ma postać pliku PDF, którym posługuje się absolwent. Wydruk takiego pliku jest jedynie kopią i nie ma tej samej mocy co oryginalny dokument elektroniczny. Dokument jest podpisywany kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez osoby upoważnione, a w momencie rejestracji w repozytorium otrzymuje kwalifikowaną pieczęć oraz kwalifikowany znacznik czasu.
Absolwent znajdzie swój dyplom w portalu dyplomy.nauka.gov.pl oraz w aplikacji mObywatel. Podmiot wydający zobaczy dokumenty w odpowiednim module systemu POL-on, w kaflu repozytorium dyplomów elektronicznych. Współwydawcy dokumentów będą mieli dostęp do dokumentów, w których występują jako podmiot współwydający.
Dokument można przygotować dwiema ścieżkami: przez interfejs POL-on albo przez integrację API. W obu przypadkach konieczna jest konfiguracja szablonów dokumentów w POL-onie. W przypadku API dokument przygotowuje się w systemie podmiotu i przesyła do repozytorium w formacie XML wraz z podpisem XAdES.
System kładzie duży nacisk na jakość danych. Przy rejestracji dokument przechodzi około 200 walidacji z bazami referencyjnymi POL-onu, między innymi dotyczącymi studentów, kierunków, postępowań awansowych, instytucji oraz osób upoważnionych do podpisu. Jeśli pojawi się błąd, system wskaże jego kod, pole oraz typ problemu.
Moment rejestracji w Repozytorium Dyplomów Elektronicznych jest jednocześnie momentem wydania dokumentu. Po rejestracji dokumentu nie można już edytować. Jeśli wykryje się błąd, trzeba unieważnić wadliwy dokument i wydać nowy.
Czym jest dyplom elektroniczny?
Dyplom elektroniczny to nie skan papierowego dokumentu ani zwykły plik do wydrukowania. To oryginalny dokument cyfrowy w formacie PDF, zabezpieczony technicznie i powiązany z danymi przechowywanymi w repozytorium.
Można to porównać do biletu elektronicznego: najważniejszy nie jest jego wydruk, lecz plik i informacja w systemie, że dokument rzeczywiście istnieje, został poprawnie wydany i jest ważny. Wydruk może ułatwić okazanie treści, ale nie zastępuje oryginału elektronicznego.
Na dokumencie widoczne są osoby, które go podpisały, natomiast techniczne warstwy podpisów i powiązane dane są przechowywane w systemie. Użytkownik nie powinien więc obawiać się, że „podpis zniknął” tylko dlatego, że nie widzi go w typowy sposób w pliku PDF.
Kluczowe daty i okres przejściowy
Od 30 czerwca 2026 możliwe będzie produkcyjne wydawanie dyplomów elektronicznych. To jednak nie oznacza natychmiastowego obowiązku dla wszystkich. Podmioty mogą stopniowo wdrażać proces: najpierw dla wybranych wydziałów, kierunków lub typów dokumentów, a później rozszerzać zakres.
Od 1 stycznia 2027 dyplom elektroniczny stanie się podstawową formą dokumentu. To oznacza odwrócenie dotychczasowej logiki: papier nie będzie już głównym dokumentem, lecz dodatkową wersją wydawaną na wniosek absolwenta.
Datą decydującą o tym, czy można wydać dyplom elektroniczny, jest data uzyskania stopnia albo tytułu.
Dwie ścieżki wydawania dokumentu
Podmioty będą mogły wybrać jedną z dwóch metod pracy.
Pierwsza to korzystanie z interfejsu POL-on. W tej ścieżce użytkownicy pracują bezpośrednio w systemie, mają przypisane odpowiednie role, przygotowują dokument, kierują go do podpisu, a następnie rejestrują w repozytorium. To rozwiązanie jest szczególnie wygodne dla podmiotów, które nie chcą od razu budować własnej integracji technicznej.
Druga ścieżka to integracja przez API. Wtedy dokument powstaje w systemie podmiotu, jest podpisywany kwalifikowanym podpisem, a następnie przesyłany do Repozytorium Dyplomów Elektronicznych. Ważna różnica techniczna polega na tym, że dane są przekazywane w formacie XML, a nie JSON. Wykorzystywany jest podpis XAdES.
Niezależnie od ścieżki, pewne elementy pozostają wspólne: konfiguracja dokumentów w POL-onie, konieczność użycia podpisów kwalifikowanych oraz rejestracja w repozytorium jako warunek wydania dokumentu.
Podpisy i osoby upoważnione
Każda osoba podpisująca dokument musi posiadać kwalifikowany podpis elektroniczny kupiony u zewnętrznego dostawcy. Nie jest to usługa zapewniana przez POL-on jako certyfikat kwalifikowany. Certyfikat trzeba następnie zarejestrować w bazie osób upoważnionych do podpisywania dokumentów.
W systemie trzeba wskazać między innymi, do jakich typów dokumentów dana osoba jest upoważniona. Na tej podstawie przy przygotowywaniu konkretnego dyplomu system pokazuje listę osób, które mogą go podpisać. Jeśli danej osoby nie ma na liście, przyczyną może być brak rejestracji, brak odpowiedniego upoważnienia albo problem z certyfikatem.
Jeden dokument może podpisać jedna osoba albo kilka osób. Jeśli wskazano kilka osób, dokument można zarejestrować dopiero po zebraniu kompletu wymaganych podpisów. Podobna zasada dotyczy dokumentów wspólnych, w których podpis może złożyć również podmiot współprowadzący kształcenie.
Jakość danych i walidacje
Duży nacisk położono na poprawność danych. System nie przyjmuje dokumentu bez sprawdzenia jego treści. Podczas rejestracji dane są porównywane z bazami POL-onu, między innymi z informacjami o studentach, kierunkach, instytucjach, postępowaniach awansowych i osobach podpisujących.
W praktyce działa to jak bardzo gęste sito. Dokument musi przejść około 200 walidacji, zanim zostanie zarejestrowany. Jeśli dane są niezgodne, system zwróci komunikat z kodem błędu, informacją o polu oraz opisem problemu. Dzięki temu użytkownik wie, co należy poprawić.
Interfejs POL-on ma ułatwić pracę, ponieważ pozwala pobierać część danych bezpośrednio z istniejących baz. Dla dyplomu ukończenia studiów ręcznie trzeba będzie uzupełnić tylko wybrane informacje, takie jak osoba podpisująca, miejsce urodzenia, numer albumu, wynik ukończenia studiów czy ewentualne wyróżnienie.
W przypadku suplementu pracy będzie więcej, bo jest to dokument obszerniejszy i zawiera dane, których POL-on może nie przechowywać. Dlatego przewidziano możliwość importu tabel z plików CSV oraz korzystania ze słowników pomocniczych, czyli wcześniej skonfigurowanych list rozwijalnych.
Rejestracja jako moment wydania
Najważniejszy punkt procesu to rejestracja dokumentu w Repozytorium Dyplomów Elektronicznych. Dopóki dokument nie zostanie zarejestrowany, nie jest formalnie wydany. Data rejestracji jest datą wydania.
Po rejestracji dokument otrzymuje status „zarejestrowany”, kwalifikowaną pieczęć repozytorium oraz kwalifikowany znacznik czasu. Od tego momentu nie można go już edytować. Jeśli pojawi się błąd, na przykład pomyłka pisarska, trzeba unieważnić błędny dokument i wydać nowy.
To rozwiązanie chroni wiarygodność dokumentów. Zamiast poprawiać już wydany dyplom „w tle”, system zachowuje historię i wymaga wydania nowego dokumentu w poprawnej wersji.
Ważność techniczna i merytoryczna
Prezentacja rozróżnia dwa rodzaje ważności: techniczną i merytoryczną.
Ważność techniczna dotyczy samego pliku PDF. Dokument jest przygotowany tak, aby był odporny na upływ czasu. Nawet jeśli certyfikaty użyte przy podpisywaniu lub pieczętowaniu stracą ważność, absolwent nie musi odnawiać pliku. Może go pobierać wielokrotnie, ale pobranie nie „przedłuża” ważności – ona wynika z konstrukcji dokumentu i danych zapisanych w systemie.
Ważność merytoryczna zależy od statusu dokumentu. Jeśli dokument ma status zarejestrowany, jest ważny. Jeśli zostanie unieważniony, przestaje być ważny i nie będzie widoczny dla absolwenta w portalu ani w aplikacji mObywatel. Nadal pozostanie jednak widoczny dla wydawcy w systemie POL-on.
Dostęp i weryfikacja dokumentu
Absolwent może pobrać swój dokument z portalu dyplomy.nauka.gov.pl po zalogowaniu oraz z aplikacji mObywatel. Osoba trzecia, na przykład pracodawca, może zweryfikować dyplom w portalu, jeśli otrzyma od właściciela podstawowe dane potrzebne do sprawdzenia dokumentu.
Weryfikacja dotyczy przede wszystkim ważności merytorycznej. Jeśli dokument został unieważniony, system go nie odnajdzie. To oznacza, że sam plik PDF nie jest jedynym źródłem prawdy – kluczowe znaczenie ma jego status w repozytorium.
Podsumowanie
Wdrożenie dyplomów elektronicznych to duża zmiana organizacyjna i techniczna, ale proces został zaprojektowany tak, aby podmioty mogły przechodzić na nowe rozwiązanie stopniowo. Najpierw, od 30 czerwca 2026, możliwe będzie dobrowolne wydawanie dyplomów elektronicznych w okresie przejściowym. Następnie, od 1 stycznia 2027, dokument elektroniczny stanie się podstawową formą dyplomu.
Dla uczelni i innych podmiotów kluczowe będzie przygotowanie ról w POL-onie, konfiguracja szablonów, uporządkowanie danych, zapewnienie kwalifikowanych podpisów osobom upoważnionym oraz wybór ścieżki pracy: przez interfejs albo API. Dla absolwenta najważniejszy efekt będzie prosty: dyplom stanie się dostępny cyfrowo, możliwy do pobrania i weryfikacji online, a jego ważność będzie potwierdzana przez repozytorium.